‘Waarom heeft de één heel veel en de ander nagenoeg niets?’

In tegenstelling tot de landelijke trend heeft Ruud Merks (SP) nog nooit een verkiezing verloren. De geboren en getogen Schijndelaar gaat regelmatig de straat op om naar mensen te luisteren, staat het liefst op de barricades en schuwt het debat niet. Hij noemt zichzelf een échte SP’er: “Voor mij is de SP dé partij die strijdt tegen onrecht”, zegt de ervaren politicus, die vorig jaar zijn 25-jarig jubileum als raadslid vierde.

Door: Ties van Dooren

Hoe bent u in de gemeentepolitiek terechtgekomen?
Ik kan niet tegen onrecht. Dat is simpelweg de reden waarom ik in 1988 lid ben geworden van de SP. De interesse in de politiek was daarvoor op school al aangewakkerd. Ik heb nooit getwijfeld om lid te worden van een andere partij. Voor mij is de SP dé partij die strijdt tegen onrecht.

Op welk onrecht doelt u?
Elke vorm. Van uitsluiting op basis van afkomst tot het verschil tussen arm en rijk. Wereldwijd wordt vaak gesteld dat de rijkste tien procent meer bezit dan de armste negentig procent samen. Dat is toch niet eerlijk? Waarom heeft de één heel veel en de ander nagenoeg niets? Ik kan daar met mijn hoofd niet bij. 

Dat klinkt bijna activistisch?
Toen ik lid werd van de SP, was dat ook zo. Vijfentwintig jaar later is dat activistische er nog steeds niet uit. Het liefst sta ik op de barricades.

Waarom bent u de politiek ingegaan?
Ik vind dat er naar mensen geluisterd moet worden en wil gelijke kansen voor iedereen. Als gemeenteraadslid kan ik mensen die het lastig hebben of niet weten hoe de gemeente werkt een stem geven. Daarnaast kun je veel doen buiten de gemeenteraad om.

Zoals?
Raadswerk is het middel om een doel te bereiken, niet andersom. Ik wil mensen helpen en kijk per situatie wat de beste manier is. Soms krijg je meer voor elkaar wanneer bewoners zelf in actie komen. Neem bijvoorbeeld de leefbaarheid op en rond het pleintje op de Gladiolenhof in Schijndel. Wij hebben omwonenden geholpen bij het opstellen van een enquête en bij het schrijven van een brief aan de gemeente.
Toch heb ik er bewust voor gekozen onze naam er niet te prominent op te plakken. Sommige andere partijen hebben daar wel een handje van: die willen het meteen politiseren en laten zien hoe goed ze zijn.
Als er niets te halen valt, doen ze er niets mee. Dat noem ik een dubbele agenda.

Bent u een geboren SP’er?
Dat is misschien wat overdreven, maar het activistische heeft wel altijd een beetje in me gezeten. Ik kan me niet voorstellen dat ik lid zou zijn van een andere partij dan de SP. De drie kernwaarden van onze partij – menselijke waardigheid, gelijkheid en solidariteit – kan ik inmiddels dromen.

U bent een ervaren politicus. Is er veel veranderd in 25 jaar?
Binnen de gemeenteraad is er minder ruimte voor debat. Dat komt door het huidige vergadermodel. Het is niet de bedoeling om in de eerste termijn te interrumperen. Met als resultaat dat je soms pas twintig minuten later kunt reageren op wat een collega-raadslid heeft gezegd. Dat komt het debat niet ten goede.
De gemeenteraadsvergaderingen zijn nu al vrij lang. Wordt dat niet alleen maar erger als raadsleden in de eerste termijn al mogen interrumperen?
In de eerste termijn krijgt iedere fractie de ruimte om ononderbroken het eigen standpunt, de kritiek en de voorstellen te presenteren. Sommige fracties nemen daar ook echt de tijd voor, terwijl het in vier zinnen kan. De tijd die je dan overhoudt, kun je steken in het voeren van discussie.

Er bestaat een reële kans dat u samen met uw zoon Tom in de gemeenteraad komt.
Dat zou geweldig zijn. Ik denk dat hij er klaar voor is. Ik heb wel tegen Tom gezegd dat als hij in de gemeenteraad komt, hij zijn eigen boontjes moet doppen. Natuurlijk gaat hij een keer op z’n bek, maar dat hoort erbij.
Ik heb er alle vertrouwen in dat het helemaal goed gaat komen. Tom staat niet op plek drie omdat het mijn zoon is, maar omdat hij een politiek talent is.

U heeft hem niet aangespoord om politiek actief te worden?
Nee! Natuurlijk hebben we het thuis vaak over politiek, maar het is zijn eigen keuze om lid te worden van de SP. Tom is op eigen initiatief een keer naar een SP-bijeenkomst gegaan en daarna lid geworden van SP Jongeren. Het balletje is toen gaan rollen.

Tijdens de vorige verkiezingen boekte uw partij één zetel winst. Landelijk gezien heeft de SP de afgelopen tien verkiezingen kiezers verloren. Waarom slaat het SP-verhaal onvoldoende aan?
(Lachend): De partij moet toch eens overwegen om mij naar Den Haag te halen. Ik heb nog nooit een verkiezing verloren, uiteraard samen met anderen.
Ik vind dat we een duidelijk verhaal hebben, maar het levert te weinig op. Je ziet veel stemmen uit onvrede naar de PVV gaan, deze kiezers zijn erg hypegevoelig.

U maakte onlangs de vergelijking tussen Moerdijk en Eerde en Zijtaart en schreef: ‘Worden Eerde en Zijtaart de ‘Moerdijken’ van Meierijstad?’. U vatte deze vergelijking zelf samen als ‘best aardig’. Het komt zelfs terug in het verkiezingsprogramma. Moeten Eerde en Zijtaart zich serieus zorgen maken?
Ja, want ze worden al ingesloten door industrie, de N279 en de A50, en het dreigt alleen maar erger te worden. Ze zullen nooit helemaal verdwijnen, maar wij vonden het belangrijk om een signaal af te geven. De leefbaarheid van Eerde en Zijtaart staat op het spel. Daar moeten we niet te licht over denken.

Maakt u met dit soort uitspraken niet mensen onnodig bang?
Nee, want deze dorpen verdwijnen niet letterlijk. Ze dreigen wel volledig ingekapseld te raken door industrie en infrastructuur. Dat is het punt dat wij willen maken.

VVD en D66 vinden dat de SP ‘angst en onrust zaait’. Hebben zij een punt?
(Fel): Ze verspreiden zelf angst. Er wordt net gedaan alsof we niet zonder de Metropoolregio Eindhoven en Eindhoven kunnen. Dat is flauwekul.

Waarom moet Meierijstad afzien van de samenwerking met Metropoolregio Eindhoven?
Omdat we anders het afvoerputje van Eindhoven worden. Alle expats en arbeidsmigranten die in de regio Eindhoven aan de slag gaan, komen hier wonen en de verkeersdrukte neemt verder toe.
Ik ben niet tegen samenwerking met Eindhoven, maar de SP vindt het onzin om aan te sluiten bij dit Metropoolregio Eindhoven-clubje.

Mochten jullie worden uitgenodigd voor coalitiebesprekingen, kan dat dan problemen opleveren?
Dat zien we dan wel, maar we gaan niet zomaar overstag.
Je moet altijd water bij de wijn doen, maar het moet wel naar wijn blijven smaken.

In uw partijprogramma staat dat de wooncrisis ‘geen natuurverschijnsel is dat ons is overkomen, maar het gevolg van politieke keuzes’. Hoe wil de SP deze crisis zo snel mogelijk oplossen?
Minder expats, minder arbeidsmigranten en meer betaalbare woningen.

Onze economie kan toch niet meer zonder arbeidsmigranten?
Waarom niet?

Omdat we onze pakketjes zo snel mogelijk willen ontvangen en zeven dagen per week boodschappen willen kunnen doen.
Dan blijven de supermarkten op zondag toch dicht. In Duitsland weten ze niet anders. En al die pakketjes…., koop eens iets bij de lokale ondernemer.

Het lukt de gemeente nog altijd niet om beleidsstukken en besluiten in begrijpelijke taal te schrijven. Stoort u zich daaraan?
Ja, dat stoort mij enorm. Ongelofelijk. Soms denk ik echt: ‘Waar hebben ze het toch over?’ Afkortingen, ambtelijke taal en moeilijke woorden. Er worden (nieuws)brieven verstuurd en visies geschreven die voor veel inwoners nauwelijks te begrijpen zijn.

Hoe komt dat?
Ik heb geen idee. Soms lijkt het vooral interessantdoenerij.

U bent tegen de verhoging van de OZB en vindt dat het sociaal domein niet het kind van de rekening mag worden. Waar worden de SP-plannen dan van betaald?
Elk jaar houdt de gemeente miljoenen over. En toch gaat de OZB omhoog, ik krijg dat niet uitgelegd. Daarbij hoor ik in 25 jaar tijd al zo vaak dat er een ramp- of ravijnjaar aankomt. Iedere keer blijkt het uiteindelijk mee te vallen. Ik vind dat we kritisch moeten kijken naar bepaalde uitgaven, zoals alle festiviteiten rondom 200 jaar Zuid-Willemsvaart. Dat heeft de gemeente 125.000 euro gekost. Was dat écht nodig, en wat levert het onze inwoners op? Daarnaast moet de gemeente kritisch kijken naar alle externe partijen die worden ingehuurd voor het schrijven van visies en andere onderzoeken. Dat kost klauwen met geld, en de visiekast van de gemeente zit inmiddels aardig vol.

Moet de overheid meer geld ophalen bij rijken en grote bedrijven?
Je moet het halen waar het te halen valt. De zwaarste schouders moeten de zwaarste lasten dragen.

De SP wil geen woningen in het Geerbos. Geldt dat ook als het Multipark daardoor niet doorgaat?
Klopt, dan moeten de initiatiefnemers maar iets anders verzinnen. Overigens vind ik het belachelijk hoe negatief en neerbuigend de initiatiefnemers over het Geerbos praten.

Waar bent u het meest trots op als u terugkijkt op de afgelopen vier jaar?
Een klein voorbeeld met heel veel betekenis. Op ons initiatief kon carnaval in de Bloemenwijk in Schijndel doorgaan. De bewoners waren zo ontzettend blij. Ik ben daar zelf een kijkje gaan nemen en zag hoe emotioneel het mensen maakte. Daar doe je het voor.

Coalitie of oppositie?
In de coalitie zitten is geen doel op zich. We gaan niet in het college zitten om in het college te zitten. Als onze plannen onvoldoende worden overgenomen, zetten wij géén handtekening.

Bent u beschikbaar als wethouder?
Ik weet het nog niet. Eerst wil ik me volledig focussen op de verkiezingen. Daarna zien we wel verder.

Zijn er partijen die u uitsluit?
Nee.

Met hoeveel zetels is de SP tevreden?
Als we onze vier zetels behouden. Meer mag natuurlijk altijd.

Lees ook

GroenLinks-PvdA gaat voor betaalbare woningen en ambitieus klimaatbeleid