De Knoptoren en Koning Lodewijk Napoleon
HistorieSint-Oedenrode - In deze reeks vertellen we over verschillende cultuurhistorische wetenswaardigheden rondom het Rooise icoon de Knoptoren. Het eerste artikel ging over de geschiedenis van de dominante toren. Daarna was er aandacht voor het bescheiden maar zeer levendige Knoptorenkerkje, gevolgd door een artikel over het kerkhof van de Knoptoren. In dit vierde artikel beschrijven we de geschiedenis van de Knoptoren als ‘Lodewijkskerkje’.
Door: Derk de Bruijn & Winfried van der Bom
Eigenlijk begint het verhaal in 1648. In dat jaar wordt op het plein voor de Knoptoren de Vrede van Münster afgekondigd, waarmee een einde komt aan de Tachtigjarige Oorlog. De afkondiging wordt opgeluisterd met klokgelui, tromgeroffel en vendelzwaaien van de Rooise schuttersgilden. Met de afkondiging hoort Sint-Oedenrode voortaan bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (zie rode lijn op de kaart) en komt het onder het gezag te staan van de Staten-Generaal. Daarmee wordt het openlijk belijden van het katholieke geloof verboden en worden de twee Rooise kerken toegewezen aan een handjevol protestanten. De katholieke Rooienaren zijn daarna aangewezen op schuurkerken.
Tussen 1648 en 1794 blijft deze bizarre situatie nagenoeg ongewijzigd. Wel verandert de Republiek in die 150 jaar van een rijke wereldmacht tijdens de Gouden Eeuw in een land met een zwakke economie, vol politieke ruzies. Uiteindelijk blijkt dat een kolfje naar de hand van de Fransen. Op 17 september 1794 trekt een Frans leger onder aanvoering van generaal Pichegru Sint-Oedenrode binnen. De Knoptorenkerk wordt gebruikt voor de legering van soldaten en paarden en het kerkmeubilair wordt in de winter opgestookt. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden heet vanaf 1795 de Bataafse Republiek, naar Frans model. De door Napoleon aangestelde en later weer afgezette raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck wordt op 5 juni 1806 vervangen door Napoleons broer Lodewijk Napoleon, die daarmee koning wordt van het Koninkrijk Holland. Hé, hé… we zijn er!
Lodewijk Napoleon blijkt een zegen voor het land te zijn. Hij probeert Nederlands te leren (”Iek ben konijn van Olland”), toont zich zeer betrokken bij rampen als de Leidse buskruitramp en de overstromingen in de Betuwe. Ook verzet hij zich tegen het Continentaal Stelsel van zijn broer, dat de Nederlandse handel, vooral met Engeland, ernstig frustreert.
Met de komst van de Fransen komt er vrijheid van godsdienst en worden de meeste kerken in Brabant aan de katholieken teruggegeven. In Sint-Oedenrode ontstaat echter een felle strijd. Er zijn twee kerken en de regering vindt dat protestanten en katholieken ieder één kerk mogen hebben. Een zware storm op 9 november 1800, waarbij de knop van de Knoptoren naar beneden valt en de Knoptorenkerk zwaar beschadigt, compliceert de situatie verder.
Beide kerkgenootschappen kiezen voor de Odakerk, maar Lodewijk Napoleon beslist uiteindelijk dat de katholieken de Odakerk krijgen en de protestanten de Knoptorenkerk. In het voorjaar van 1809 maakt Lodewijk Napoleon een inspectiereis van vijf weken door Brabant en Zeeland. Hij bezoekt een groot aantal steden en dorpen om zicht te krijgen op de problemen. De teruggave van kerken is daarbij een belangrijk thema. Lodewijk stelt voor dertig kerken in Brabant geld beschikbaar voor de (her)bouw. Deze kerken worden later bekend als Lodewijkskerken. Ze zijn onder meer te vinden in Bergeijk, Boxtel, Budel, Deurne, Hilvarenbeek, Nuenen, Oisterwijk, Oosterhout, Oudenbosch, Schijndel, Vierlingsbeek en Woudrichem. Ook de Knoptorenkerk behoort tot deze bijzondere groep.
Met het beschikbare geld wordt het grootste deel van de Knoptorenkerk gesloopt en op kleinere schaal herbouwd. Slechts zes pilaren blijven behouden. Daartussen worden de muren van het huidige kerkje opgetrokken. Het oorspronkelijke dak van het priesterkoor, dat de storm redelijk goed had doorstaan, wordt boven op het nieuwe gebouw geplaatst.
In november 2018 organiseerde de stichting een bijeenkomst met vertegenwoordigers van een dertiental Lodewijkskerken. De verschillende conclusies en toezeggingen hebben tot op heden helaas geen vervolg gekregen.
De Stichting Knoptoren moedigt heel Rooi aan om te genieten van ‘jullie’ Knoptorenkerk. Op www.knoptoren.nl leest u meer over rondleidingen, huurmogelijkheden, openbare evenementen en de mogelijkheden om het behoud van de Knoptoren te steunen.
Must sees uit dit artikel: Kom op Open Monumentendag (13 sept.) naar de Knoptoren
Volgende keer: ‘De religieuze geschiedenis van de Knoptoren’
Reacties naar: vrienden@knoptoren.nl
