Vrijwilligerswerk: ‘smeerolie in de samenleving’
Goed nieuwsRegio - Een samenleving zonder vrijwilligers is vrijwel ondenkbaar. Talloze verenigingen en organisaties steunen op de inzet van vrijwilligers. Nederland behoort binnen Europa tot de top-5 landen met de meeste vrijwilligers. Vorig jaar gaf de helft (50 procent) van de Nederlandse bevolking van 15 jaar of ouder aan zich in de afgelopen twaalf maanden ten minste één keer als vrijwilliger te hebben ingezet voor een organisatie of vereniging. Hiermee is het aandeel vrijwilligers weer terug op het niveau van voor 2017.
Door: Jan & Wenny van der Heyden
Volgens de overheid wordt onder vrijwilligerswerk verstaan ‘werkzaamheden die in enig georganiseerd verband onverplicht en onbetaald worden verricht ten behoeve van anderen of de samenleving’. Dat zijn bijvoorbeeld activiteiten voor een school, de sportvereniging, de kerk, de muziek- of de buurtvereniging, en in de verzorging.
Vanaf 2017 liet het aandeel vrijwilligers een lichte daling zien, gevolgd door een sterke daling tijdens de coronapandemie. In de coronajaren 2020-2022 deed gemiddeld 41 procent vrijwilligerswerk. Er zijn bovengemiddeld veel vrijwilligers onder hbo- en universitair geschoolden, hogere inkomens, zelfstandigen, gepensioneerden, en mensen in de leeftijd van 35 tot 55 jaar en van 65 tot 75 jaar. Vrijwilligers doen gemiddeld 4,4 uur per week werkzaamheden voor de organisaties. 65-Plussers spenderen meer uren aan vrijwilligerswerk dan vooral de 25- tot 35-jarigen.
Vrijwilligerswerk is om diverse redenen belangrijk. Met het doen van vrijwillige activiteiten tonen burgers verbondenheid met de samenleving en betrokkenheid bij de maatschappij. Het is een vorm van geven aan anderen, zonder dat daar een materiële beloning tegenover staat en een manier om bij te dragen aan de samenleving.
Vrijwilligerswerk heeft ook een sociale functie. Door het verrichten van activiteiten voor een organisatie kunnen immers sociale contacten en daarmee sociale netwerken ontstaan die van belang zijn voor de sociale cohesie in de samenleving.
Vrijwilligerswerk is een essentieel onderdeel van sociale netwerken in de samenleving met gemeenschappelijke waarden, door deskundigen ook wel aangeduid als ‘sociaal kapitaal’. Dit sociaal kapitaal is van belang voor het goed functioneren van de samenleving: het is de smeerolie die de samenleving draaiende houdt en zorgt voor de sociale cohesie. Volgens deskundigen heeft sociaal kapitaal niet alleen een positief effect op de economie, maar ook op het welzijn van de bevolking.
Vrijwilligerswerk is niet alleen belangrijk voor het functioneren van de samenleving, het is ook relevant voor het welzijn van de vrijwilliger zelf, zeggen deskundigen. Voor Nederland is aangetoond dat vrijwilligers, vergeleken met mensen die geen vrijwilligerswerk doen, zeggen gelukkiger te zijn. Ook blijkt uit onderzoek dat ze meer tevreden zijn met hun eigen leven, met hun sociale contacten en met hun psychische gezondheid.
Bovenstaande informatie is afkomstig van het onderzoek ‘Sociale Samenhang en Welzijn’ (SSW) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Jaarlijks verzamelt het CBS informatie over het aandeel vrijwilligers in 13 soorten organisaties en de hoeveelheid tijd die ze daaraan besteden. Daarnaast is in 2024 op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), in overleg met de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) een aantal verdiepende vragen aan het SSW-onderzoek toegevoegd. Zo is een vraag gesteld over de deelname aan sociale initiatieven met een maatschappelijk doel zonder hulp van de overheid of een organisatie. Ook is aan degenen die vrijwilligerswerk deden, gevraagd in hoeverre de organisatie waarvoor vrijwilligerswerk werd gedaan flexibel is en kon omgaan met veranderingen, of er sprake is geweest van een sociaal onveilige situatie bij deze organisatie en, als dat zo was, om welke situatie dit dan ging.
