Afscheid van een 125-jarige

Sint-Oedenrode - De renovatie van de Rooise markt is officieel afgesloten met de aanplant van een aantal fraaie nieuwe bomen op het plein. Toch zijn nog niet alle werkzaamheden voltooid. Vóór het woonhuis Markt 1 staat namelijk nog steeds een monumentale Paardenkastanje, ondertussen 125 jaar oud. Helaas is deze boom dusdanig verzwakt dat deze binnenkort gekapt zal gaan worden. Hieronder in het kort het levensverhaal van deze bijzondere boom, één van de zeer weinige Rooise bomen op de landelijke lijst van monumentale bomen.

Door: Henri van Weert, Stichting Het Roois Landschap

Tot het einde van de 19e eeuw stonden aan beide zijden van de Rooise markt lindebomen. Ook stond midden op de markt nog de grote dorpslinde. Ergens rond die tijd werden aan de straatzijde de oude lindes gekapt, mogelijk tegelijk met de aanleg van de toen nieuwe tramlijn. Op 24 januari 1898 ontvingen B&W van Sint-Oedenrode een verzoek van de firma H. W. van der Hagen, Pieter van der Hagen en P. J. Bruning om vóór hun woningen aan de Markt kastanjeboompjes te mogen planten, ‘op de plaatsen waar de oude lindeboomen onlangs zijn gerooid’. Deze boompjes werden inderdaad geplant en ze groeiden uit tot flinke exemplaren. In maart 1960 werd de helft van de kastanjebomen gekapt, omdat deskundigen vonden dat deze te dicht bij elkaar stonden. In deze periode werd ook de bestrating van de markt uitgevoerd, met steentjes afkomstig van wegen uit de Kempen.

Daarna bleef het rond deze bomen in de media stil tot 1998: In maart van dat jaar werden de kastanjebomen, die toen dus 100 jaar oud waren, op 2 exemplaren na gekapt. In de gemeenteraad was de nieuwe beplanting een regelmatig onderwerp van gesprek. Besloten werd om deze te vervangen door nieuwe kastanjes, maar dan van een soort die geen vruchten zou dragen. Jaren later werd hierover nog gesproken, vooral omdat dat ‘vruchtloze’ niet helemaal bleek te kloppen.
Ondertussen werd in Nederland in 2002 een nieuwe boomziekte vastgesteld, die alleen bij paardenkastanjes voorkomt. Deze paardenkastanjebloedingsziekte wordt veroorzaakt door een bacterie. Het begint met roestbruine, vochtige plekken op de stam, waar later ook een stroperige vloeistof uit gaat lopen. Onder de bast ontstaan scheuren en uiteindelijk laat de bast los. In sommige gevallen sterft de boom daarna af, maar in ieder geval loopt de conditie steeds verder terug. Ook in Rooi sloeg de ziekte toe, en veel van de bomen op de Markt werden aangetast.
In 2016 moesten al enkele van de in 1998 geplante bomen gekapt worden. Dit gebeurde ook met 1 van de 2 overgebleven oude exemplaren. De andere, nu monumentale boom, stond er nog altijd prachtig bij en werd door de Bomenstichting zelfs opgenomen op de landelijke lijst van monumentale bomen in Nederland (boom 1682834), als één van slechts 5 bomen in Sint-Oedenrode. Uit het onderzoek in 2016 was wel gebleken dat ook deze licht was aangetast door de bloedingsziekte en er werd een levensverwachting van 5 tot 10 jaar gegeven voor deze boom.

Toen werd het begin 2023. De monumentale kastanje was door ons (als boom 1) uitgebreid beschreven in het boekje over bijzondere bomen in Sint-Oedenrode, dat in mei verscheen. Roois Landschap ontving een bericht dat de overgebleven 5 kastanjebomen op de markt zouden worden gekapt, tegelijk met de reconstructie van het plein. Hierbij werd verwezen naar het rapport uit 2016. Gezien de monumentale status van deze boom, én omdat er sinds 2016 nieuwe behandelmethodes zijn ontwikkeld, maakten wij, in een overleg met de gemeente, bezwaar tegen de kap van deze ene boom. De laatste 4 bomen uit 1998 werden wel gekapt.

Op ons verzoek huurde de gemeente bureau IDverde in voor een onderzoek. Hieruit bleek dat de boom behandelbaar was tegen de bloedingsziekte, maar ook dat een recente beschadiging aan de stam en een nauwelijks zichtbare maar vrij grote holte in de stam aandacht verdiende. Ondertussen kon iedereen deze zomer constateren dat ‘onze’ kastanjeboom het moeilijk had: er was veel minder blad dan normaal. In september kwam het aanvullende onderzoek, waarbij bleek dat de aantasting van de stam erger was dan verwacht. Het verschijnen van een weerschijnzwam op de stam toonde dat nog eens extra aan.
Roois Landschap kon toen alleen nog maar de conclusie onderschrijven dat er geen andere keus was dan de boom te kappen. Hiermee verdwijnt dus de laatste paardenkastanje op de markt. In verband met de problemen met deze soort zal er ook geen nieuwe meer worden geplant. In zekere zin wordt nu de situatie van vóór 1898 hersteld, want op de plaats van de gekapte paardenkastanjes komen nu weer lindebomen te staan. Op ons verzoek zijn dit wel zilverlindes, een soort met viltig blad. Hierdoor zijn ze vrij ongevoelig voor luizen, waardoor deze bomen niet ‘druipen’ zoals met name de Hollandse lindes dat vaak wel doen.

Reacties: rooislandschap@gmail.com. Met dank aan Willie Damen-van de Mosselaer voor het aanleveren van archiefmateriaal uit 1898.