Geen operatiemutsen meer voor patiënten

Regio - Artsen en verpleegkundigen gebruiken elke dag heel veel medische hulpmiddelen: van infuuszakken tot wondverbanden. Veel daarvan zijn bedoeld voor eenmalig gebruik en belanden na één keer in de prullenbak. Dat zorgt voor een enorme afvalberg én belasting voor het milieu. Om dat te veranderen, zijn voor het eerst alle ruim 15.000 medische hulpmiddelen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) in kaart gebracht. Zo weten ze in Den Bosch van ieder artikel of het herbruikbaar is of een wegwerpproduct.  Dat helpt om steeds vaker te kiezen voor herbruikbare alternatieven, mits die minstens zo veilig, praktisch én aantoonbaar milieuvriendelijker zijn. Geen operatiemutsen meer voor patiënten en herbruikbare isolatiejassen op de Intensive Care (IC) zijn praktische voorbeelden van een milieuvriendelijkere zorg in het JBZ. 

Door: Jan & Wenny van der Heyden 

Van alle medische hulpmiddelen die ze in het JBZ gebruiken, wordt momenteel zo’n driekwart na één keer weggegooid. Slechts een kwart is herbruikbaar. Bij herbruikbare hulpmiddelen gaat het soms om producten die na grondige reiniging en/of sterilisatie veilig opnieuw kunnen worden ingezet, andere zijn beperkt herbruikbaar, zoals textiel dat een aantal keer gewassen kan worden. Ook bij wegwerpmaterialen is onderscheid gemaakt: strikt eenmalig of meerdere keren bij dezelfde patiënt, zoals steunkousen of zuurstofbrillen.

Dankzij deze ziekenhuisbrede aanpak weten ze in het JBZ precies in welke categorie elk hulpmiddel valt. Zo kunnen ze veel gerichter verbeteren, overstappen op herbruikbare alternatieven voor wegwerpproducten en meten welke vooruitgang ze in de komende periode kunnen boeken. De focus ligt daarbij vooral op materialen met een grote milieu-impact, bijvoorbeeld omdat ze in enorme aantallen worden gebruikt of bestaan uit vervuilende grondstoffen.

Hergebruik klinkt misschien vanzelfsprekend beter, maar dat is niet altijd zo. Voor reinigen en steriliseren zijn immers ook water, energie en schoonmaakmiddelen nodig. Daarom maken ze steeds een zorgvuldige afweging. Alleen wanneer ze weten – of goed kunnen inschatten – dat een herbruikbaar product écht duurzamer is, en daarnaast minstens zo veilig en praktisch, stappen ze over.

Bijdragen aan duurzame zorg 
De zorgsector in Nederland is verantwoordelijk voor 7% van de uitstoot van broeikasgassen en gebruikt 13% van alle grondstoffen in Nederland. Wegwerpmaterialen dragen daar flink aan bij. Voor elk nieuw product worden opnieuw kostbare grondstoffen gebruikt, die we na gebruik verbranden als afval. JBZ deelt zijn inzichten met andere zorginstellingen, onder meer via het Zorg Inkoop Netwerk Nederland. Zo kunnen ze samen leren, verbeteren en bouwen aan toekomstbestendige, circulaire zorg.

Zo is het JBZ al gestopt met het standaard gebruik van operatiemutsen voor patiënten. Deze haarnetjes – gemaakt van kunststof – zorgen jaarlijks voor een flinke berg plastic afval. Door ermee te stoppen, bespaart het ziekenhuis naar schatting zo’n 17.000 stuks per jaar.

“Er zijn wel enkele uitzonderingen,” vertelt Thomas Illegems, unithoofd van de Centrale Sterilisatie Afdeling. “Bij operaties aan het gezicht of het oor blijft het mutsje nodig, omdat we dan zo min mogelijk haar bij de wond willen. Patiënten met lang haar vragen we om het vast te binden met een elastiekje. ”Voor medisch personeel blijft het dragen van een operatiemuts wél verplicht, omdat chirurgen en operatieassistenten met hun hoofd boven een operatiewond werken.

Duurzaamheidsaanpak
Deze keuze past binnen de bredere duurzaamheidsaanpak van het JBZ, dat onlangs het Gouden Duurzaamheidscertificaat van de Milieuthermometer Zorg heeft behaald. “Daar hoort ook bij dat we kritisch kijken naar ons gebruik van medische materialen.”