Medicatieveiligheid vraagt aandacht mantelzorger
Roois nieuws Sinds haar echtgenoot in 1994 een beschadiging aan zijn ruggenmerg opliep door een goedaardige tumor, is Yvonne Bakker (62) mantelzorgster. Ze helpt zoveel mogelijk bij alles wat Douwe Bakker (66) niet meer kan zodat hij een zo zelfstandig en comfortabel mogelijk leven kan leiden. De apotheker ondersteunt haar met adviezen over medicijngebruik.Vanzelfsprekendheid
Als gevolg van de tumor van Douwe is er een gedeeltelijke onderbreking van de verbinding tussen hersenen en ruggenmerg ontstaan, ook wel incomplete dwarslaesie genoemd. Daardoor is hij in de afgelopen twintig jaar langzaam steeds meer functies gaan verliezen, in zijn armen en benen bijvoorbeeld. “Mijn man was projectleider bij KPN en werkte veel met zijn handen, inmiddels komt hij bijna niet meer buiten. Hij probeert heel veel nog zelf, de kamer stofzuigen of de was doen. Echter, steeds vaker moet ik hem helpen bij de dagelijkse taken en klusjes. Zorgen voor het ontbijt, douchen, soms zelfs aan- en uitkleden.” Voor Yvonne is het vanzelfsprekend dat zij dit doet.
Zorg van anderen
Of ze initiatieven heeft genomen om haar zorg te ontlasten? “Daar heb ik weinig tot niet bij stilgestaan.” Misschien komt het wel omdat Yvonne dagelijks bezig is met de verzorging van anderen, ze werkt als woonzorgbegeleider voor dementerende ouderen. Pas toen haar man de trap niet meer op kwam in hun voormalige eengezinswoning, hebben ze hulp ingeschakeld. Bij het Wmo-loket (Wet maatschappelijke ondersteuning) van de gemeente konden ze ondersteuning regelen. Zo werd er voor gezorgd dat er een traplift in huis kwam en een zitje in de douche.
Hevige pijnen
Toch doet Yvonne het niet helemaal zonder hulp van derden. Zo heeft ze een bijzondere vertrouwensband met haar apotheker. “Vanwege de hevige zenuwpijnen als gevolg van de tumor krijgt mijn man al jaren zware pijnstillers en zelfs morfine. Daarover heb ik veel vragen gehad: “hoe suf wordt mijn man van deze pijnstiller, hoe zorgen we ervoor dat de darmen de klap van medicatie kunnen opvangen en kan morfine met medicijn x of y?” Daarvoor kan Yvonne altijd terecht bij de apotheker. “Zij zijn daarnaast alert wanneer artsen nieuwe medicatie voorschrijven. Letten erop dat je een maagbeschermer krijgt bij je pijnstiller of een laxeermiddel bij morfine. Bovendien houden ze in de gaten welke hoeveelheid je van de medicatie in huis hebt.”
In overleg
De zorg gaat verder. “Ik kan met de apotheker ook in overleg over het merk dat ik van een bepaald medicijn krijg, dat kan namelijk per keer verschillen. Hoewel het dezelfde werkzame stof is, kan het alsnog zijn dat mijn man hier niet goed op reageert. Bijvoorbeeld door de hulpstof in het omhulsel van een middel.” Ook over de behandeling wordt regelmatig met de apotheek gesproken. “Als er iets nieuws werd uitgevonden op gebied van pijnbestrijding, bijvoorbeeld de fentanylpleister, dan ga ik eerst bij de apotheker na of zij er bekend mee is en wat haar mening en ideeën hierover zijn.”
Tips medicatieveiligheid
Als de patiënt meerdere medicijnen tegelijk gebruikt, is het vaak lastig voor een mantelzorger om overzicht te houden. De Nederlandse apothekers hebben een aantal tips op een rij gezet om de medicatieveiligheid te verbeteren.
1. Vraag om een actueel medicatieoverzicht
Apothekers spelen een sleutelrol bij het bijhouden en beheren van medicatiegegevens van een patiënt. Op basis van een actueel medicatieoverzicht kunnen zorgverleners rekening houden met medicijnen die al worden gebruikt en op basis daarvan de juiste beslissingen nemen. Vraag de apotheker daarom om dit overzicht. Deze kan hij geven wanneer de patiënt daar (schriftelijk) toestemming voor geeft. Neem het overzicht mee als de patiënt naar het ziekenhuis gaat.
2. Laat een innameschema opstellen
Voor de mantelzorger is het niet altijd makkelijk om te onthouden welke medicijnen de patiënt, wanneer en in welke dosering moet gebruiken. Bij de apotheek kunnen ze een innameschema maken. Als er heel veel medicijnen moeten worden geslikt, is er ook nog de mogelijkheid om een medicijnrol te laten maken, waarin de medicijnen per toedieningstijdstip zijn verpakt.
3. Vertel welke medicijnen de patiënt gebruikt
De patiënt kan via verschillende artsen, verschillende medicijnen voorgeschreven krijgen. Soms weten ze dit niet van elkaar. Of soms is een arts niet op de hoogte van een wisselwerking of bijwerking. Deel dit altijd met de eigen apotheker zodat hij het medicatieoverzicht actueel kan houden. Meld overigens ook middelen die worden gebruikt zonder recept zoals ibuprofen en homeopathische middelen.
4. Geef wijzigingen in medicatie door
Sommige medicijnen gaan elkaars werking tegen. De medicijnen werken dan niet goed. Andere medicijnen versterken elkaar juist. De patiënt kan dan meer last krijgen van bijwerkingen. Laat daarom altijd aan de apotheker weten wanneer bepaalde medicijnen niet meer worden gebruikt of als de dosering is gewijzigd.
5. Wees alert op bijwerkingen van medicijnen
Informeer bij de apotheker welke mogelijke bijwerkingen de patiënt kan verwachten. Wees alert of deze klachten en symptomen zich voordoen en deel dit met de apotheek. Ook als de patiënt in het verleden al slechte ervaringen heeft gehad met bepaalde medicijnen, bijvoorbeeld een allergische reactie als gevolg van een antibioticum. De apotheker legt dit dan vast in het dossier van de patiënt zodat hier rekening mee kan worden gehouden en zorg op maat kan worden geboden.
6. Deel ervaringen
Mantelzorgers zijn vaak de eersten die signaleren of de medicijnen naar behoren werken, bijvoorbeeld bij pijnbestrijding. Maar ook of er problemen zijn met medicijnen, bijvoorbeeld slaperigheid, sufheid, slikproblemen, diarree of verstopping. Blijf ervaringen delen met de apotheker zodat hij samen met de arts kan bepalen of het voorgeschreven medicijn de juiste is.
