Morele dilemma’s zetten leerlingen in Meierijstad aan het denken

Sint-Oedenrode - Wat vind jij de beste keuze in deze complexe situatie? Wat kan jouw rol zijn in moeilijke tijden? En wat is vrijheid eigenlijk? Met deze en andere vragen zijn leerlingen in Meierijstad deze weken aan de slag. In het kader van 80 jaar vrijheid houden ze zich bezig met verschillende lesprogramma’s rondom morele dilemma’s. En dat is waardevol: “Het is heel belangrijk dat leerlingen hun eigen kompas ontwikkelen.”

“Je mag doen wat je wilt; daarbij heb je je eigen beeld. En de ander die verandert, net als jij,” dicht een jongen uit groep 8 van basisschool De Ark in Veghel. In de bibliotheek in Veghel volgt hij deze vrijdagochtend het lesprogramma ‘Stiekem goed doen?’, dat de bibliotheek, Heemkundekring Vehchele, Erfgoed Brabant en voormalig stadsdichter van Meierijstad Rick Terwindt, ontwikkelden in opdracht van Cultuurkade Meierijstad. De ochtend bestaat uit vier opdrachten, die zich richten op lokale verhalen rondom de Tweede Wereldoorlog én op de vraag wat leerlingen zelf zouden doen in complexe situaties.

Het duidelijkste voorbeeld daarvan is het dilemma van de familie Van de Tillaart uit Zijtaart, die tijdens de oorlog mensen liet onderduiken op hun boerderij. Hierbij krijgen drie leerlingen de opdracht om te bedenken waarom deze familie wél mensen zou moeten laten onderduiken en drie leerlingen waarom ze dat níet zouden moeten doen. Je hoort hun hersenen kraken. Naast deze opdracht zijn er nog een speurtocht, een opdracht met literatuur over de oorlog en het dichten met Rick Terwindt. En het maakt zichtbaar indruk: “Dit meisje moest altijd liegen, zelfs in haar poëziealbum!” En: “Hee, die boerderij van de familie Van de Tillaart, daar fiets ik altijd langs als ik naar voetbal ga. Nu ga ik voortaan altijd aan die onderduikers denken als ik daar fiets!” Ook het verhaal over Paula Pottgiesser, een vrouw die in Veghel woonde en hier het verzet optuigde, maakt veel los. Het beeldje van een kabouter, dat een belangrijke rol speelt in het verhaal, is bekende kost voor de leerlingen. Het enthousiasme is groot als blijkt dat de originele kabouter bewaard wordt in het archief van de bibliotheek: “Dit is de échte hè!” De betrokkenheid en interesse in de groep valt ook Bas Verbeet, de leerkracht van deze groep, op: “Omdat de verhalen hier uit de buurt komen, zijn ze herkenbaarder en is de betrokkenheid groter. Ik hoop dat mijn leerlingen hieruit meenemen dat zorgen voor je medemens een belangrijke waarde is.”

Naast  ‘Stiekem goed doen?’ zijn er meer lesvormen rondom morele dilemma’s ontwikkeld door Cultuurkade Meierijstad. Zo is er ‘Wat is het je waard?’, een lespakket met ethische vraagstukken die in de klas behandeld kunnen worden.  Nico van Delst, voorheen leerkracht op De Ark, heeft een kleine 10 jaar met ‘Wat is het je waard?’ gewerkt. “De dilemma’s zijn in eerste instantie opgesteld rondom de Tweede Wereldoorlog, maar zijn ook toepasbaar op andere thema’s die spelen in de klas of in de wereld”, vertelt hij. “Ik heb het pakket steeds voor iedere klas op een nét andere manier doorgevoerd. Daarbij keek ik: wat heeft deze klas nodig? Tolerantie, weerbaarheid, beter luisteren naar elkaar…? Daar speelde ik met de dilemma’s op in. Met het lespakket heb ik al zó veel mooie gesprekken zien ontstaan. Vaak werkte dat nog even door; dan kwam een leerling een dag of week later terug bij mij: “Meneer, ik heb er nog eens over nagedacht…” Dan weet je dat er iets is blijven hangen. Het is heel belangrijk dat ze hun eigen kompas ontwikkelen.” Wieteke Kamerling, jeugdbibliothecaris in Veghel en betrokken bij de ontwikkeling van het lesprogramma ‘Stiekem goed doen?’: “De kracht van dit programma zit in de koppeling van de morele dilemma’s aan de lokale verhalen en de omgeving die voor kinderen zo herkenbaar is. Bovendien blijft dit actueel, we moeten hier dan ook over blíjven praten. Ik moet daarbij denken aan een leerling uit de pilotklas voor dit lesprogramma. Zij zei: “Juf, dit was écht heel leuk! Dit moeten we vaker doen!” Daar sluit ik me volledig bij aan!”