Het verhaal moet je blijven vertellen
CultuurSint-Oedenrode - Op vrijdag 16 januari verzorgde het Roois Kultuur Kontakt samen met de Bibliotheek en boekhandel Primera de derde literaire lezing van dit seizoen. ‘Normaal gesproken,’ vertelt Femmetje de Wind, onze gast van vanavond, ‘ben ik op vrijdagavond thuis om samen met mijn gezin het begin van Sjabbat te vieren.’ Het kan haast geen toeval zijn: op 16 januari 1943 werd de hoofdpersoon uit haar boek: Hij noemde me Elly, door de SS afgevoerd naar kamp Vught.
Door: Emmy van Haastrecht
Het verhaal van vanavond is anders, niet onbekend. Het gaat over de oorlog, joodse Nederlanders die konden onderduiken of ontsnappen, of er gloeiend bij waren en direct werden vermoord of jaren in kampen crepeerden. Centraal in de lezing van vanavond staat het boek over Elly Vleeschhouwer-Blocq, ‘Hij noemde me Elly’. Het verhaal werd door Femmetje opgetekend na intensieve gesprekken met de honderdjarige, die door haar geliefde Wim geen Esther maar Elly werd genoemd en met wie zij begin jaren ’40 jong trouwde. Dat snelle huwelijk leek de oplossing om uit handen van de nazi’s te blijven. Dat is niet gelukt. Zij overleefde met pijn acht concentratiekampen. Femmetje de Wind zette haar handtekening in mijn exemplaar van het boek en schreef tot mijn verbazing boven haar naam: “Veel leesplezier”. Van leesplezier kun je natuurlijk niet spreken bij het lezen over gruwelijke misdaden en vreselijk lijden. Waarom het verhaal toch verteld moet worden, gaf Elly zelf aan, toen ze toestemde in het optekenen ervan: “Juist nu - met het groeiend antisemitisme van de laatste jaren - moet dit verteld blijven worden, want - zoals we ieder jaar op 4 mei zeggen - dit mag nooit meer gebeuren.”
In de Knoptoren was men na de lezing onder de indruk. De boeken die besproken werden, ‘Rivka’, over het oorlogstrauma van de vader van Femmetje de Wind en het levensverhaal van Elly Vleesschhouwer-Blocq, zijn belangrijke verhalen. We weten allemaal dat er wereldwijd vergelijkbare en even hartverscheurende verhalen spelen. Aan sommige vragen na de pauze was te merken dat er een zekere ambivalentie leeft, na wat er is gebeurd na de aanval van 7 oktober 2023. Femmetje de Wind gaf aan niet in politieke vraagstukken te willen duiken. Wel uitte zij haar zorgen dat haar dochters, als zij vandaag de dag de joodse school in Amsterdam bezoeken, begeleid moeten worden door de Marechaussee, omdat rellen op de loer liggen. Aan het begin van de lezing toonde Femmetje een foto van de grote familie van Elly aan een lange eettafel, een familie, waarvan na de bevrijding niet veel meer over was. Daarbij had Elly gezegd: “Veel mensen zijn er niet meer, wel hun verhalen.” We weten dat foto’s van families, verspreid over de hele wereld kunnen worden getoond. Dat huiskamers niet meer bestaan, omdat huizen onder het puin zijn verdwenen. Schrijnend. Het is bittere noodzaak de verhalen te blijven vertellen, net zo lang tot mensen elkaar met respect de hand reiken en elkaar leefruimte en rust gunnen.
