Bijzondere bomen in Rooi
Stichting Het Roois Landschap is bezig met een inventarisatie van bijzondere bomen in Rooi en wil u in deze serie kennis laten maken met enkele daarvan. Deze week deel 28.
De Schietwilg (Salix alba) als knotwilg
Behalve populieren groeien in onze omgeving ook veel wilgen. Naast de van nature voorkomende wilgen ontstaan er soms spontane kruisingen tussen twee soorten. Ook heeft de mens al eeuwenlang kruisingen en selecties uitgevoerd waardoor wilgen zijn ontstaan voor allerlei vormen van gebruik. Hierdoor is de wilg een van de meest veelvormige bomenfamilies. De meeste groeien als struik, maar enkele soorten kunnen uitgroeien tot een grote boom. Hiervan is de Schietwilg in onze omgeving de bekendste. Als grote boom gekweekt levert deze prima hout op. Met name voor de klompenmakers is dit een uitstekend alternatief voor populierenhout.
Wilgen kunnen goed worden gestekt en lopen na het kappen bijna altijd weer uit. Dit heeft ervoor gezorgd dat ze sinds mensenheugenis ook als hakhout werden geteeld, vooral in natte gebieden en langs sloten.
Door eenvoudig een tak in de grond te steken groeide binnen enkele jaren een wilg die al weer afgehakt kon worden. Doordat dit afhakken vaak gebeurde op een hoogte dat het vee de jonge twijgen niet kon afgrazen, ontstond de knotwilg zoals we die nu kennen.
Wilgentwijgen, ook wel wilgentenen genoemd, werden gebruikt voor allerlei doeleinden. Er werden manden van gevlochten, maar ook wanden voor de Brabantse boerderijen. Het wat dikkere hout kon prima dienen als brandhout of afrasteringspaal en de dunste twijgen werden samengebonden tot 'mutserd', ook wel 'musterd' genoemd. Dit waren takkenbossen die tot een mijt werden opgestapeld en, eenmaal gedroogd, gebruikt werden om kachels en vooral ovens te stoken.
Toen al deze materialen op de boerderij niet meer werden gebruikt waren knotwilgen voor het 'griefhout' eigenlijk overbodig geworden. Velen werden gerooid, totdat men de knotwilgen als landschaps- en natuurelement ging waarderen. Ze zijn niet alleen fraai in het landschap, maar met name door de vele holtes ook belangrijk als onderkomen voor soorten als Holenduif, Steenuil en diverse soorten kleine zoogdieren. Ook planten als Bitterzoet, diverse mossen en varens en zelfs jonge Lijsterbessen en Vlierstruiken vinden een groeiplaats in de knot. Vooral vanaf de jaren 70 van de vorige eeuw gingen veel vrijwilligers in Nederland aan de slag om bestaande knotwilgen te onderhouden en nieuwe aan te planten.
De knotwilgen in Rooi
Het is moeilijk om het agrarisch gebied in Rooi voor te stellen zonder knotwilgen. Vooral in het Dommeldal staan plaatselijk nog lange rijen wilgenknotten, zowel jonge als hele oude exemplaren. Knotwilgen die regelmatig worden gesnoeid kunnen een hoge leeftijd bereiken. Dit knotten moet om de 3 tot 6 jaar gebeuren om de boom vitaal te houden. Als dit niet meer wordt uitgevoerd kan het ook heel snel afgelopen zijn met een knotwilg. De takken breken af en de boom heeft dan vaak niet meer de vitaliteit om dit te overleven. Als de stronk blijft staan is het nog wel voor jaren een goede schuilplaats voor dieren, maar in het boerenland wordt een dode boom meestal snel opgeruimd.
Roois Landschap is al enkele jaren bezig om in kaart te brengen welke knotwilgen in het buitengebied aan onderhoud toe zijn. Elke winter wordt op tenminste een locatie onderhoud uitgevoerd op de jaarlijkse knotdagen. Vrijwilligers zijn daarbij van harte welkom om samen aan de slag te gaan in het landschap. Binnenkort kunt u weer een oproep verwachten voor de te plannen knotdagen van Roois Landschap waarvan de voorlopige data zijn vastgesteld op de zaterdagen 19 januari en 2 februari aanstaande.
Er zijn zo veel mooie en oude knotwilgen in Rooi dat we van deze soort niet echt weten welke de dikste of de oudste is. Vooral in de winter is het goed te zien wat voor prachtige en grillige vormen de oude exemplaren hebben. Het is de moeite waard en een erg leuke klus om met onze natuurwerkgroep deze bomen te onderhouden en in het voorjaar weer te genieten van het frisse groen op de oude knotten. Op de foto een winters beeld van een rij mooie knotwilgen in het Rooise Dommeldal.
Wilt u meedoen als vrijwilliger met onze knotdagen of heeft u meer informatie over de knotwilgen in Rooi? Mail rooislandschap@gmail.com Tekst en Foto: Henri van Weert, Stichting Het Roois Landschap